Japanse pianomerken: van Yamaha en Kawai tot vergeten fabrieken
Van wat ooit een veel bredere Japanse pianoindustrie was, zijn vandaag eigenlijk nog maar twee namen van internationaal belang over: Yamaha en Kawai. Daarachter schuilt een landschap van soms honderden kleinere fabrieken en handelsmerken die tussen het Meiji- en het vroege Shōwa-tijdperk ontstonden en weer verdwenen. Deze gids zet die geschiedenis op een rij en laat je zien met welke bronnen je zelf een specifiek merk kunt uitzoeken, ook zonder Japans te spreken.
De Japanse pianoindustrie in het kort
Drie punten helpen je een merk ruwweg te plaatsen, nog voordat je bij de bronnen bent:
- Twee overlevenden van een veel grotere industrie: Yamaha ontstond in 1887 uit de rietorgelwerkplaats van Torakusu Yamaha, werd in 1897 formeel opgericht als Nippon Gakki en bouwde in 1900 zijn eerste piano. Kawai werd in 1927 opgericht door Koichi Kawai, voorheen zelf technicus bij Yamaha, in Hamamatsu. Beide bedrijven vestigden zich rond Hamamatsu, dat het centrum van de Japanse pianoindustrie werd.
- Een industrie met veel meer dan twee namen: Japanse vaksites zoals Pianotuner.jp en de Chopin/Hanna-encyclopedie voeren samen ruim honderd Japanse pianomerken, waarvan er veel al lang verdwenen zijn. De meeste daarvan waren kleine werkplaatsen die nooit verder kwamen dan de regionale markt.
- Eén merknaam, meerdere fabrikanten: In Japan werd dezelfde merknaam soms door meerdere onafhankelijke fabrieken gebruikt, tegelijk of na elkaar. Pianotuner.jp documenteert dit voor de naam Acacia, die wordt toegeschreven aan Acacia Piano Seisakusho, terwijl onder een naam als Astoria meerdere verschillende fabrikanten opduiken. Zonder zo'n koppeling brengt de merknaam alleen je niet ver.
Wat er van sommige historische merken werd
Het oprichtingsjaar en de huidige status zijn voor alle vier de merken goed gedocumenteerd. Een streepje in de tweede kolom betekent dat de productie nooit is onderbroken. Nishikawa was decennialang de belangrijkste binnenlandse concurrent van Yamaha, terwijl Tokai vandaag vooral bekend is als gitaarbouwer en maar een paar jaar eigen piano's bouwde.
Waarom verdwenen Japanse merken lastig te onderzoeken zijn
Onderzoek naar Yamaha of Kawai is eenvoudig, beide bedrijven onderhouden hun eigen geschiedenis. Bij de overige merken komen drie problemen samen:
- De beste bronnen zijn Japanstalig: De rijkste archieven en merkenlijsten, zoals Pianotuner.jp of de Chopin/Hanna-encyclopedie, zijn volledig in het Japans geschreven. Zonder de automatische vertaling van je browser kom je er nauwelijks doorheen.
- Bedrijfsgeschiedenis vaak alleen mondeling overgeleverd: Van veel kleinere fabrieken bestaat geen doorlopende bedrijfsdocumentatie, wat er over hen bekend is, berust deels op ooggetuigenverslagen, zoals de Chopin/Hanna-encyclopedie expliciet beschrijft voor de vooroorlogse periode.
- Veel werkplaatsen, weinig landelijke bekendheid: Net als bij kleine Duitse werkplaatsen komen de meeste van deze namen in geen enkel algemeen naslagwerk voor. Alleen gespecialiseerde Japanse bronnen hebben ze systematisch vastgelegd.
Aanbevolen bronnen voor onderzoek naar Japanse pianomerken
Pianotuner.jp en de Chopin/Hanna-encyclopedie zijn Japanstalig. De automatische vertaalfunctie van je browser (bijvoorbeeld in Chrome) is hier een onmisbaar hulpmiddel, maar volstaat om merknamen, fabrikanten en jaartallen aan elkaar te koppelen.
- Pianotuner.jp: koppeling van merk aan fabrikant: Pianotuner.jp houdt een alfabetische lijst van Japanse pianomerken bij en koppelt elk daarvan aan de daadwerkelijke fabrikant, bijvoorbeeld Acacia aan Acacia Piano Seisakusho, of Alexander aan Taisei Piano en Fukuyama Piano. Voor een merk dat je nergens anders vindt, is dit vaak de snelste weg naar een aanknopingspunt.
- Chopin/Hanna-encyclopedie: artikelen over de vroege Japanse pianogeschiedenis: De Japanse muziekuitgever Hanna zet zijn piano-encyclopedie op chopin.co.jp gratis online, met uitgebreide hoofdstukken over de geschiedenis van de Japanse pianoindustrie, van de eerste werkplaatsen uit de Meiji-tijd via de opkomst van Yamaha en Kawai tot de vooroorlogse merken. Voor vroege fabrikanten is dit inhoudelijk de sterkste gratis bron. Een apart hoofdstuk somt de belangrijkste merken van het land op en noemt naast Yamaha en Kawai ook vandaag vergeten namen als Nishikawa, Matsumoto, Fukushima en Hirota.
- Pierce Piano Atlas: het internationale naslagwerk: De Pierce Piano Atlas is geen gratis website, maar een gedrukt naslagwerk met meer dan 12.000 pianonamen en meer dan 750 fabrikanten, met serienummers, productieperiodes en korte bedrijfsgeschiedenissen, uitdrukkelijk ook voor fabrikanten buiten de VS. Voor verdere verdieping is een blik zeker de moeite waard, oudere edities zijn deels ook te leen via het Internet Archive.
Veelgestelde vragen
Waarom zijn er tegenwoordig nauwelijks nog Japanse pianomerken naast Yamaha en Kawai?
De Japanse pianoindustrie bestond ooit uit veel kleine, vaak regionale werkplaatsen. De meeste waren te klein om economische crises, de Tweede Wereldoorlog en de daaropvolgende marktconsolidatie te overleven. Yamaha en Kawai groeiden daarentegen al vroeg uit tot grote bedrijven met een eigen toeleveringsketen en zetten door.
Mijn piano draagt een Japanse merknaam die ik nergens terugvind. Wat nu?
Kijk eerst op Pianotuner.jp, de site is gespecialiseerd in het koppelen van zulke namen aan de fabrikant. Vind je daar niets, dan kan het gaan om een kleine werkplaats die nooit buiten de eigen regio bekend werd. Een pianotechnicus met ervaring met Japanse instrumenten kan aan de hand van mechaniek en bouwwijze vaak nog iets over de herkomst zeggen.
Zijn oude Japanse piano's van onbekende fabrikanten slechter dan Yamaha of Kawai?
Niet automatisch. De Japanse pianoindustrie stond als geheel bekend om zorgvuldig vakmanschap, ook kleinere werkplaatsen bouwden soms degelijke instrumenten. Bepalend voor de waarde vandaag is de gecontroleerde staat, niet de bekendheid van het merk.
Piano's van Yamaha en Kawai vind je direct tussen ons actuele aanbod.
De geschiedenis van Amerikaanse pianomerken brengt heel andere uitdagingen met zich mee, lees hier verder. Of bekijk direct welke piano's en vleugels op dit moment op PianoHub staan.